معرفي:

عنوان: اداره كل امور آزمايشگاهي  
 اداره كل امور آزمايشگاهي براي خدمت رساني سريع و دقيق به مراجعين در تلاش است با استفاده از دانش روز، تجهيزات آزمايشگاهي و منابع علمي و انساني به جايگاه مطلوب‌تري نايل شود؛ به همين منظور واحد تجهيزات و فن آوري‌هاي نوين تقويت و واحد كنترل كيفي در اين معاونت راه اندازي شد و براي رسيدن به اهداف، پرسنل متخصص اين حوزه بر آنند دايما با بررسي‌ها و مطالعات علمي و كارشناسي و با نگاه به مراكز پزشكي قانوني كشورهاي پيشرفته، به دانش و علوم روز دسترسي يابند و پس از بررسي و تطابق روش‌ها با قوانين موجود، آن تجربيات را در كشور بومي كنند تا به صورت دستورالعمل اجرايي به واحدهاي آزمايشگاهي سراسر كشور اعلام شود.

الف)واحد امور آزمايشگاهي:
  واحد امور آزمايشگاهي وظيفه هماهنگي و پيگيري امور اين حوزه با ديگر معاونت‌ها و واحدهاي تابعه پزشكي قانوني كشور را به عهده دارد، براي رسيدن به وضيعت مطلوب كه همان اهداف سند چشم انداز بيست ساله سازمان است مي‌بايست تمامي امور به موازات هم پيشرفت كنند، لذا اين واحد تشكيل و فعاليت‌هاي آن  به شرح ذيل تعيين شده‌است.
1- پيگيري امور مربوط به گسترش آزمايشگاه‌ها: شامل بررسي نياز يا عدم نياز به ساخت و گسترش آزمايشگاه‌ها با توجه به دستورالعمل استانداردسازي آزمايشگاه‌ها است و تجهيزات، پرسنل، و مقدار فضاي فيزيكي آزمايشگاه  مربوطه مطابق با آخرين استاندارد، تعيين مي‌شود. نقشه و پلان آزمايشگاه كه توسط همكاران واحد طرح و برنامه تهيه شده در اين واحد مورد بررسي قرار مي‌گيرد.
2- پيگيري امور مربوط به تامين نيروي انساني مجرب آزمايشگاه‌ها با همكاري با واحد منابع انساني.
3- پيگيري تخصيص اعتبار براي تجهيز دستگاه‌هاي آزمايشگاهي با همكاري واحد برنامه و بودجه و اداره كل تجهيزات آزمايشگاهي.
ب)واحد كنترل كيفي:
   وظيفه اين واحد نظارت عاليه بر عملكرد واحدهاي آزمايشگاهي مراكز پزشكي قانوني استان‌هاي كشور و نواحي تابعه آن‌ها است. اين واحد همواره آمادگي ارايه رهنمود در امر بهينه سازي روش‌هاي انجام آزمايش را دارد و بر اساس استانداردها و فن‌آوري‌هاي علمي روز دنيا نسبت به كنترل كيفي نتايج آزمايش‌ها و بهبود روش‌هاي انجام آزمايش و اعلام آن اقدام مي‌كند. لذا مي‌توان اهم كارهاي اين واحد را به طور خلاصه به شرح ذيل اعلام كرد:
1- كنترل نتيجه جواب آزمايش‌ها.
2- كنترل كاركرد اپراتور دستگاه‌هاي آزمايشگاهي.
3- كنترل كاركرد دستگاه‌هاي آزمايشگاهي با هماهنگي با واحد تجهيزات آزمايشگاهي و فن‌آوري نوين.
4- آموزش استفاده از دستگاه‌هاي آزمايشگاهي به پرسنل براي بهبود كيفيت جواب‌دهي يا هماهنگي با واحد تجهيزات آزمايشگاهي و فن آوري‌هاي نوين.
5- ساخت و توزيع محلول‌هاي استاندارد براي آزمايش‌هايي كه فقط در پزشكي قانوني انجام مي‌شود و محلول‌هاي مربوط در بازار موجود نيست.
6 - جايگزيني روش‌هاي جديد در انجام آزمايش‌ها به جاي روش‌هاي قديمي با مطالعات علمي و كارهاي كارشناسي.
ج)واحد تجهيزات آزمايشگاهي و فن آوري‌هاي نوين:
با پيشرفت روز افزون علوم و متعاقب آن ظهور ابزار و تجهيزات آزمايشگاهي، نياز به شناسايي و بررسي اين تجهيزات بيش از پيش احساس مي‌شود بنابراين كارشناسان اين واحد با بررسي دايم و همكاري با شركت‌هاي توليدي و وارد كننده همواره توانسته موفق عمل نمايد. لذا به طور خلاصه مي‌توان اهم فعاليت اين واحد را به شرح ذيل اعلام كرد.
1- مشاوره و نظارت در امر تهيه دستگاه‌هاي آزمايشگاهي به منظور خريد بهينه.
2- طراحي سكوها و هودهاي آزمايشگاهي و نظارت بر ساخت آن‌ها.
3- شناسايي و بررسي دستگاه‌هاي نوين براي به روز شدن تجهيزات آزمايشگاهي به منظور سرعت و دقت در جواب‌دهي.
4- تهيه شناسنامه آزمايشگاهي كه در آن تمامي تجهيزات، آمار پرسنلي، فضاي فيزيكي و متدهاي انجام آزمايش آزمايشگاه‌هاي مراكز 30 گانه پزشكي قانوني هر 3 ماه ثبت و به معاونت ارايه مي‌شود.

اهداف آزمايشگاه‌هاي سازمان پزشكي قانوني كشور:
اهداف آزمايشگاه هاي سازمان پزشكي قانوني كشور در سه محور تحقق مي‌يابد:
1.محور خدماتي                      2. محور تحقيقي                            3. محور آموزشي
محور خدماتي:
شامل انجام امور آزمايشگاهي و پاراكلنيكي در پاسخ به استعلامات مراجع قضايي و انتظامي و نيز خدمات مشاوره‌اي آزمايشگاهي به منظور مساعدت به جريان دادرسي قضايي و جلوگيري از اطاله دادرسي است.
محور تحقيقي:
شامل انجام پژوهش و تحقيق با موضوعات آزمايشگاهي قانوني، ارتقاي روش‌هاي آزمايشگاهي و به روز شدن آنها، راه‌اندازي روش‌هاي جديد در پاسخ به موضوعات و نيازهاي جديد آزمايشگاهي و نيز تبادلات پژوهشي مورد نياز با مراكز پژوهشي داخل و خارج از كشور است.
محور آموزشي:
شامل آموزش دستياران پزشكي قانوني، كارشناسان سم‌شناسي داخل و خارج از سازمان، كارشناسان رشته‌هاي مختلف جهت تربيت آن‌ها براي مراكز شهرستان‌ها، اجراي برنامه بازآموزي علوم آزمايشگاهي قانوني و تبادل علمي با مراكز آموزشي داخل و خارج از كشور مي‌باشد.
اين اهداف، كليه آزمايشگاه‌ها شامل آزمايشگاه سم شناسي، آسيب شناسي، سرولوژي وژنتيك(DNA) را دربرمي‌گيرد.

آزمايشگاه‌هاي تخصصي سازمان پزشكي قانوني كشور:
به طور كلي آزمايشگاه‌هاي سازمان پزشكي قانوني كشور را مي‌توان به چهار دسته تقسيم كرد:
1.آزمايشگاه آسيب شناسي (پاتولوژي)، 2. آزمايشگاه سم شناسي، 3. آزمايشگاه سرولوژي، 4. آزمايشگاه ژنتيك (DNA).

آزمايشگاه آسيب شناسي:
آسيب شناسي، يكي از علوم رشته پزشكي است و وظيفه پزشكاني كه در اين رشته تربيت مي‌شوند، مشخص كردن علل آسيب وارده به تك تك سلول‌ها يا بافت‌ها و يا مشخص كردن آسيب‌هاي وارده به كل بدن است. 

آسيب شناسي داراي 2 شاخه است:     
1. آسيب‌شناسي آناتوميكال (تشريحي)      2. آسيب شناسي كلينيكال(باليني)
 آسيب شناسي تشريحي با اعضا و اندام بدن سروكار دارد و هرگاه به هر دليلي آسيبي به بدن وارد شود با مطالعه ميكروسكوپي، مي‌توان علل اسيب به بدن را مشخص كرد. به طور مثال اگر يك خون‌ريزي در حنجره متوفي رخ داده باشد آسيب شناسي مي‌تواند بگويد كه اين خونريزي قبل از مرگ اتفاق افتاده يا بعد از مرگ بوده است.
به وسيله آسيب‌شناسي تشريحي حتي مي‌توان زمان آسيب را نيز مشخص كرد به طور مثال از روي تغييراتي كه در سلول اتفاق مي‌افتد، مي‌توانيم بگوييم كه اين سلول در چه ساعتي يا چند ساعت قبل دچار حادثه شده‌است.
از آنجا كه آزمايشگاه آسيب‌شناسي سازمان پزشكي قانوني كشور در ارتباط تنگاتنگ موضوعي و كاري با تالار تشريح است، در حقيقت بايد گفت، از ابتداي شروع به كار پزشكي قانوني و انجام كالبدگشايي‌هاي اوليه، چه آنان كه در بيمارستان انجام مي‌شد و چه آنهايي كه با مركزيت يافتن پزشكي قانوني به انجام مي‌رسيد، آزمايش‌ها و مطالعات آسيب‌شناسي نيز آغاز شده‌است.
البته افتتاح رسمي آزمايشگاه آسيب‌شناسي به 3 دهه قبل باز مي‌گردد و از آن زمان تاكنون آزمايشگاه آسيب شناسي سازمان منشا اثرات مهمي در زمينه مطالعات آسيب شناسي و پاسخ به پرونده هاي مربوط به پزشكي قانوني بوده‌است.

 
آزمايشگاه سم شناسي:
به دنبال تاَسيس اداره كل پزشكي قانوني در دهه بيست، پزشكي قانوني فاقد فضاي خاص آزمايشگاهي بود و در صورت نياز به انجام آزمايش هاي خاص سم‌شناسي اين مهم توسط استادان برجسته پزشكي و داروسازي آن زمان انجام مي‌شد.
رفته‌رفته با گسترش ابعاد فيزيكي پزشكي قانوني، آزمايشگاه سم شناسي نيز با امكانات اوليه براي خود فضايي به دست آورد و آزمايش‌هاي مربوط در مركز پزشكي قانوني انجام شد.
در حال حاضر آزمايشگاه سم شناسي سازمان پزشكي قانوني كشور با گذشت بيش از نيم قرن از عمر خود با دستگاه‌هاي مجهز روز دنيا تجهيز گرديده و تمام مراحل يك آزمايش سم‌شناسي كامل از قبيل استخراج، تشخيص دارو، سموم دفع آفات نباتي، مواد مخدر، سموم فلزي و سموم گازي را انجام مي‌دهد.
 
آزمايشگاه سرولوژي:
قدمت آزمايشگاه سرولوژي به سال‌هاي 1320 برمي‌گردد كه با استفاده از تجارب و تكنيك‌هاي رايج در آن زمان صورت مي‌گرفت و به تدريج با گسترش و توسعه امكانات و فناوري‌ها، فعاليت‌هاي اين آزمايشگاه نيز هر چه بيشتر جنبه تخصصي به خود گرفت.
درحال حاضر با استفاده از تجارب كارشناسان زبده در اين بخش، آزمايش‌هاي مربوط به تجسس و تعيين بنيان خون، گروه‌هاي خوني، تعيين گروه‌هاي فرعي خون، تعيين گروه‌هاي خوني از روي نمونه‌هاي لكه و مو، آزمايش بارداري، بررسي انساب با استفاده از گروه‌هاي فرعي خون (ابوت،بنوت و...)، تطابق مو، آزمايش خون در ادرار در حوادث و ضربه به كليه‌ها، بررسي موارد تجاوزات جنسي و بسياري از آزمايش‌هاي موردي ديگر انجام مي‌شود.
با توجه به گستردگي آزمايش‌ها هر يك از آزمايش‌هاي فوق مي‌تواند بر روي مراجعين زنده و يا بر روي اجساد انجام شود.
نمونه‌هاي غير بيولوژيك كه تحويل اين بخش مي‌شود، مي‌تواند به كوچكي فيلترهاي سيگار براي بررسي بزاق و تعيين گروه خوني باشد و يا به بزرگي سپرهاي اتومبيل كه در حوادث رانندگي آغشته به خون شده باشد و براي بررسي به اين بخش ارسال مي‌شود.
اصولا" برداشت و ارسال نمونه به اين بخش خود محتاج به آموزش دوره خاصي است كه بتوان از اندك نمونه‌هاي منحصر به فرد به جا مانده از صحنه‌هاي جرم و جنايت بهترين نتيجه را به دست آورد.
بخش عمده مراجعين سرپايي اين بخش را بانوان بارداري تشكيل مي‌دهند كه در انتهاي مراحل قانوني طلاق هستند و مطابق درخواست شعبات دادگاه نياز به گواهي مبني بر عدم بارداري دارند. لذا  آزمايش بارداري براي آنان انجام مي‌شود.
اصول انجام اين روش با استفاده از روش‌هاي immuno assay صورت مي‌گيرد. درصورت مشاهده نتايج مشكوك و يا مثبت بديهي است كه آزمايش در زمان مناسب‌تري تكرار مي‌شود.
بخش ديگري از مراجعين سرپايي اين بخش مربوط به انجام آزمايش VDRL يا RPR به منظور پيشگيري از بيماري‌هاي مقاربتي است؛ كه براي متقاضيان استخدام در دواير دولتي و همچنين زوج‌هاي متقاضي پذيرش فرزند در خواست مي‌شود كه اين درخواست‌ها با هماهنگي آزمايشگاه سم‌شناسي كه عهده دار آزمايشگاه الكل و مواد مخدر براي آنان است در حداقل زمان ممكن انجام شده و نتيجه نهايي اعلام مي‌شود.
ساير آزمايش‌ها بر روي نمونه‌هاي غير بيولوژيك خون، ادرار، مو، ترشحات واژن و انواع نمونه‌هاي غير بيولوژيك صورت مي‌گيرد. با مطالعه و بررسي‌هاي به عمل آمده روي پرونده‌هاي مورد آزمايش در اين بخش بايد اذعان كرد كه نتيجه هر يك از آزمايش‌ها به تنهايي بسيار مهم و سرنوشت ساز است و در نظر نهايي قضات محترم پرونده‌ها بسيار مهم و مداخله‌گر است.

آزمايشگاه DNA:
آزمايشگاه DNA سازمان پزشكي قانوني كشور در بهمن سال 1374 شروع به كار كرد و به عنوان نخستين مركز پيشرفته تعيين هويت و كشف جرم با استفاده از DNA typing در ايران شروع به كار كرده است.
كاربردهاي اين روش در پزشكي قانوني شامل بررسي خويشاوندي (اثبات ابوت، بنوت، مادري، خواهري و برادري) تعيين هويت دقيق مجرم از روي مواد و آثار به جا مانده در صحنه جرم شامل تمام مايعات بيولوژيك (خون، ادرار، بزاق، ترشحات، مني و...) و نيز كليه بافت‌ها شامل پوست، مو، استخوان، غضروف و دندان است. تعيين فرد يا افراد متجاوز به عنف، تعيين هويت اجساد در مواردي كه جسد متلاشي شده باشد از ديگر وظايف اين آزمايشگاه است.
بخش عمده‌اي از فعاليت‌هاي اين بخش ادامه آزمايش‌هاي تاييدي انجام شده در بخش سرولوژي است.
موفقيت آزمايشگاه DNA بستگي زيادي به تعداد نمونه‌هاي ارسالي و حفظ نمونه از آلودگي‌هاي ميكروبي و عواملي نظير گرد و خاك و چربي دارد. حساسيت روش‌هاي تجزيه DNA به ويژه آن‌ها كه بر پايه PCR انجام مي‌شوند و با استفاده از تكنيك‌هاي DNA مي‌توان بسياري از مبهمات و معضلات پرونده‌ها را حل كرد.
از نقطه نظر تكنيكي در حال حاضر براي DNA typing يازده سايت مورد بررسي قرار مي‌گيرد و نتايج حاصل با تقريب 99/99% بيان مي‌شود و لذا در مواردي كه ابوت فرد تاييد نمي‌شود يا در حقيقت تجانسي بين سايت‌هاي مورد بررسي افراد مشاهده نمي شود، چنين نتيجه‌اي كاملا" قاطع است. 
 
 شماره تماس: 55150809